Cây trong nhà khi đi vắng dài ngày: làm gì theo độ dài chuyến đi
Đi công tác một tuần, về quê mười ngày, nghỉ lễ nửa tháng — và mấy chậu cây ở nhà. Câu hỏi nghe nhỏ nhưng năm nào cũng có người về tới nhà thì cây đã héo rũ.
Bài này gom cách xử theo độ dài chuyến đi, và nói rõ chỗ nào mẹo tưới tạm dùng được, chỗ nào không.
Cây chết vì thiếu nước ít hơn bạn tưởng
Điều nên biết trước khi lo.
Phần lớn cây trong nhà chịu khô tốt hơn chịu úng. Nhiều chậu chết sau chuyến đi không phải vì chủ nhà quên tưới, mà vì tưới đẫm quá trước khi đi rồi đất ngậm nước cả tuần trong phòng kín.
Nguyên tắc gọn: thà về thấy cây hơi rũ còn hơn về thấy đất sũng và rễ thối. Cây khát tưới vào là hồi; rễ thối thì thường không cứu được.
Yếu tố quyết định thật ra là độ ẩm không khí, ánh sáng và nhiệt độ — phòng kín tối và mát thì cây gần như không dùng nước, còn phòng nắng gắt có gió thì cây mất nước rất nhanh.
Dưới một tuần: gần như không cần làm gì
Đây là khoảng dễ nhất và cũng là khoảng bị làm quá nhiều nhất.
Tưới vừa đủ trước khi đi một ngày, không phải ngay trước khi ra cửa — để nước kịp ngấm và phần thừa kịp thoát.
Dời cây vào chỗ sáng dịu, tránh nắng chiếu trực tiếp. Cây ở chỗ mát thì tiêu nước chậm hơn nhiều.
Gom các chậu lại gần nhau. Đặt cụm thì hơi nước từ lá giữ cho nhau, tiểu khí hậu quanh cụm ẩm hơn từng chậu đứng riêng.
Đừng đóng kín hết cửa nếu trời nóng. Phòng hầm hập là chỗ cây xuống nhanh nhất.
Một tới hai tuần: mấy cách tưới tạm
Làm được bằng đồ trong nhà, không phải mua gì.
Khay nước nông kê dưới chậu. Chậu có lỗ thoát đặt lên một lớp sỏi trong khay nước — nước bốc hơi giữ ẩm, rễ không ngâm trực tiếp. Đây là cách an toàn nhất cho phần lớn cây.
Dây bấc dẫn nước. Một sợi dây vải hoặc dây cotton, một đầu cắm vào đất, đầu kia thả trong chai nước đặt cao hơn chậu. Nước theo dây thấm dần.
Chai nước dốc ngược cắm xuống đất. Dễ làm nhất nhưng khó chỉnh — có chậu hết veo trong hai ngày, có chậu không rút giọt nào.
Túi nylon trùm tạo nhà kính. Giữ ẩm rất tốt nhưng chỉ dùng khi để chỗ mát: trùm túi rồi đặt chỗ có nắng là hấp chín cây.
Điểm chung của cả bốn cách: phải thử trước khi đi. Lắp rồi quan sát hai ba ngày mới biết nó chảy nhanh hay chậm — lắp xong xách vali đi luôn là đánh cược.
Trên hai tuần: phải có người
Quá mốc này thì mẹo không đủ.
Nhờ người sang tưới thì viết ra chứ đừng dặn miệng: mấy ngày một lần, mỗi chậu bao nhiêu, chậu nào không tưới. Người giúp không biết cây, và lỗi phổ biến nhất của người tưới hộ là tưới quá nhiều vì sợ cây khát.
Cách viết dễ theo nhất: dán nhãn nhỏ lên từng chậu — "một cốc, thứ bảy" — thay vì một tờ hướng dẫn chung.
Còn một lựa chọn ít người nghĩ tới: mang cây gửi. Vài chậu quý gửi sang nhà người quen còn chắc hơn để cả nhà cho một người lạ quán xuyến.
Cây nào chịu được, cây nào không
Không cần biết tên khoa học, chỉ cần nhìn mấy đặc điểm.
Chịu tốt: cây lá dày, mọng nước, thân củ; cây sống được ở chỗ ít sáng; cây trồng trong chậu to nhiều đất.
Chịu kém: cây lá mỏng bản rộng; cây đang ra hoa hoặc ra lá non; cây trong chậu nhỏ, chậu đất nung mỏng, hoặc chậu treo — mấy loại chậu này mất nước qua thành rất nhanh.
Cần chú ý riêng: cây thuỷ sinh và bình cắm nước thì ngược lại — vấn đề không phải khô mà là nước tù và tảo sau mấy ngày. Trước khi đi nên thay nước sạch và dời khỏi chỗ nắng.
Với bể cá thì không có mẹo tạm nào an toàn — đó là chuyện phải nhờ người, vì cho ăn quá tay còn hại hơn bỏ đói vài ngày.
Về tới nhà: đừng chữa vội
Phản xạ đầu tiên thường là tưới thật nhiều, và đó là chỗ làm hỏng thêm.
Sờ đất trước. Khô thì tưới từ từ, chia làm hai lần cách nhau vài giờ — đất khô nứt để nước chảy tuột qua chứ không ngấm.
Lá héo chưa chắc là mất. Nhiều cây rũ xuống rồi dựng lại sau một đêm. Đợi hai ba ngày rồi mới cắt bỏ phần nào.
Đất sũng thì ngược lại — đừng tưới thêm, đưa ra chỗ thoáng và đợi khô bớt; nếu có mùi chua ở gốc thì đó là dấu hiệu rễ đang hỏng.
Ghi lại chuyến này. Đi bao nhiêu ngày, làm cách gì, cây nào sống tốt cây nào không. Lần sau mở ra là biết làm gì — và đó là thứ hữu ích hơn mọi hướng dẫn chung.
Chuẩn bị từ trước chuyến đi vài tuần
Ai hay đi xa thì làm mấy việc này một lần, đỡ lo mãi.
Đổi sang chậu lớn hơn cho cây hay đi cùng bạn. Chậu nhiều đất giữ ẩm lâu hơn hẳn, và đó là thay đổi một lần dùng cho mọi chuyến sau.
Đừng thay đất hay sang chậu ngay trước khi đi. Cây vừa bị động rễ là cây yếu nhất, để nó một mình hai tuần là chọn sai thời điểm.
Cũng đừng bón phân trước chuyến đi. Bón rồi để khô là muối tích lại trong đất, hại rễ.
Thử nghiệm bằng chuyến ngắn. Lần đi ba ngày tới, cứ lắp thử cách tưới tạm rồi về xem nó chảy bao nhiêu. Biết trước một lần là yên tâm cho chuyến dài.
Và nếu bạn đi xa thường xuyên, cách bền nhất không phải mẹo nào cả — chọn loại cây hợp với nhịp sống của mình. Một chậu chịu được bỏ quên hai tuần sống lâu hơn nhiều so với chậu đẹp mà đòi tưới cách ngày.
Ba điều gọn lại
Một, phần lớn cây trong nhà chịu khô tốt hơn chịu úng — thà về thấy cây hơi rũ còn hơn về thấy đất sũng và rễ thối.
Hai, dưới một tuần thì chỉ cần tưới vừa đủ trước một ngày, dời vào chỗ sáng dịu và gom các chậu lại gần nhau.
Ba, mọi cách tưới tạm đều phải thử trước khi đi vài ngày; và quá hai tuần thì phải có người, kèm hướng dẫn viết ra chứ đừng dặn miệng.