Chọn đèn cho từng phòng: nhìn con số nào

Ánh sáng là thứ ảnh hưởng tới cảm giác trong nhà nhiều hơn phần lớn món đồ trang trí, mà lại rẻ hơn nhiều. Vấn đề là đi mua đèn thì gặp một loạt thông số — oát, lumen, kelvin, CRI — và phần lớn người mua chỉ nhìn giá.

Bài này giải thích mấy con số đó nghĩa là gì và chọn thế nào cho từng phòng.

Bốn thông số cần biết

Lumen — độ sáng thật. Đây là con số quan trọng nhất và hay bị bỏ qua nhất. Lumen đo lượng ánh sáng phát ra.

Oát — điện tiêu thụ, không phải độ sáng. Thời đèn sợi đốt thì hai thứ đi cùng nhau nên người ta quen nói "bóng 60 oát". Với đèn LED thì liên hệ đó đứt hẳn — cùng số oát nhưng các đèn LED khác nhau cho độ sáng rất khác. Nhìn lumen, đừng nhìn oát.

Kelvin — nhiệt độ màu. Số thấp là ánh sáng vàng ấm, số cao là trắng lạnh. Khoảng 2700–3000K là vàng ấm như đèn sợi đốt cũ; khoảng 4000K là trắng trung tính; từ 5000K trở lên là trắng lạnh ngả xanh.

CRI — chỉ số hoàn màu. Cho biết ánh sáng tái hiện màu sắc trung thực tới đâu, thang tối đa 100. CRI thấp làm da người trông xám và làm đồ ăn trông kém ngon. Với chỗ cần nhìn màu chuẩn thì đây là con số đáng để ý; nhiều nhà sản xuất có ghi trên bao bì.

Chọn nhiệt độ màu theo phòng

Nguyên tắc chung dễ nhớ: chỗ nghỉ ngơi thì vàng ấm, chỗ làm việc thì trung tính, chỗ cần nhìn kỹ thì sáng hơn.

Phòng ngủ — vàng ấm. Ánh sáng trắng lạnh vào buổi tối làm khó ngủ hơn với nhiều người; đây là mối liên hệ đã được nghiên cứu khá nhiều, liên quan tới nhịp sinh học. Và đặc biệt tránh đèn trắng lạnh sáng chói trong một tiếng trước khi ngủ.

Phòng khách — vàng ấm tới trung tính, tuỳ gu. Đây là phòng nên có nhiều nguồn sáng ở nhiều độ cao chứ không chỉ một đèn trần.

Bếp — trung tính, và cần thêm đèn rọi xuống mặt bàn thao tác. Đèn trần đơn thuần thì người đứng nấu che mất ánh sáng, và bóng đổ vào đúng chỗ đang thái.

Bàn làm việc, bàn học — trung tính tới hơi lạnh. Nhiều người thấy dễ tập trung hơn với ánh sáng trung tính.

Nhà tắm — trung tính, và đèn gương nên đặt hai bên chứ không chỉ trên đầu; đèn trên đầu tạo bóng dưới mắt và dưới cằm, soi gương trông kém hẳn.

Lối đi, cầu thang — đủ sáng là được, và ưu tiên đèn không chói vào mắt người đang đi.

Ba lớp sáng — nguyên tắc quan trọng nhất

Đây là điều làm khác biệt lớn nhất mà ít người làm:

Lớp một — sáng chung. Đèn trần, làm nền cho cả phòng.

Lớp hai — sáng tác vụ. Đèn bàn, đèn rọi bếp, đèn đọc sách. Chiếu vào chỗ bạn thật sự làm việc.

Lớp ba — sáng tạo không khí. Đèn đứng góc phòng, đèn hắt tường, đèn ngủ.

Một phòng chỉ có lớp một thì phẳng và đơn điệu, còn tối ở đúng chỗ cần sáng. Phòng có cả ba lớp thì có chiều sâu và linh hoạt theo lúc.

Nếu chỉ thêm được một thứ vào nhà mình thì thêm một đèn đứng hoặc đèn bàn thường cho khác biệt lớn hơn bất kỳ món trang trí nào cùng giá.

Mấy lỗi phổ biến

Trộn nhiệt độ màu trong một phòng. Đèn trần trắng lạnh với đèn bàn vàng ấm cùng bật thì phòng trông lộn xộn. Giữ cùng một tông cho các đèn trong một không gian, hoặc chênh nhẹ chứ đừng chênh nhiều.

Đèn chói vào mắt. Bóng trần trụi không chụp, hoặc đèn rọi hướng thẳng vào chỗ ngồi. Chụp đèn không phải để đẹp mà để che nguồn sáng khỏi tầm mắt.

Không đủ sáng ở chỗ thao tác. Bếp và bàn làm việc là hai chỗ hay thiếu nhất, vì người ta tính đủ sáng cho cả phòng mà quên chỗ cụ thể.

Quá nhiều đèn cùng bật. Ngược lại, phòng sáng trưng như văn phòng thì khó thư giãn. Có công tắc riêng cho từng lớp là cách giải quyết.

Quên đèn ngoài trời và lối vào. Đây là chỗ liên quan tới an toàn — bậc thềm tối là chỗ dễ vấp.

Đèn có điều chỉnh được độ sáng

Đèn dimmer cho phép đổi độ sáng theo lúc — sáng khi làm việc, dịu khi nghỉ. Đây là cách linh hoạt nhất, nhất là với phòng khách và phòng ngủ.

Lưu ý kỹ thuật: không phải bóng LED nào cũng dimmer được. Phải mua bóng ghi rõ là loại điều chỉnh được, và bộ dimmer phải tương thích — nếu không thì đèn nhấp nháy, kêu ù, hoặc không sáng.

Một số đèn hiện nay đổi được cả nhiệt độ màu bằng công tắc hoặc điều khiển — tiện cho phòng dùng nhiều mục đích.

Phần an toàn điện

Đèn ngoài trời, ban công, nhà tắm cần loại có chuẩn chống nước phù hợp với vị trí. Dùng đèn trong nhà cho chỗ ướt là rủi ro thật.

Lắp đèn trần và đèn gắn tường thì nếu không chắc về điện, nên nhờ thợ. Ngắt aptomat trước khi làm bất cứ việc gì với dây điện — và kiểm bằng bút thử điện chứ đừng tin công tắc đã tắt.

Bóng công suất cao trong chụp kín thì để ý nhiệt; đèn LED mát hơn đèn sợi đốt nhiều nhưng vẫn sinh nhiệt ở phần tản nhiệt.

Ổ cắm quá tải — nối nhiều đèn qua ổ kéo dài là chỗ nên tính lại.

Về phần ánh sáng trong cách nói phong thuỷ

Cách nói truyền thống coi nhà sáng sủa là điều tốt và nhà tối tăm ẩm thấp là điều nên tránh — và đây là chỗ nó trùng với mọi hiểu biết hiện đại về không gian sống.

Phần đo được thì rõ: ánh sáng ảnh hưởng tới nhịp sinh học, tới tâm trạng, tới việc nhìn rõ khi làm việc, và tới cả độ ẩm (nắng vào thì phòng khô hơn). Bốn điều đó không phụ thuộc vào việc bạn theo cách nghĩ nào.

Còn các chi tiết như màu đèn theo mệnh, số lượng bóng, hay hướng đặt đèn thì thuộc về quy ước của từng phái và mỗi nơi nói một khác. Nếu theo thì theo một hệ cho nhất quán — nhưng đừng để nó lấn át phần cơ bản là chỗ cần sáng phải đủ sáng.

Tóm lại

Nhìn lumen chứ đừng nhìn oát — với đèn LED thì oát không còn nói lên độ sáng. Vàng ấm cho phòng ngủ, trung tính cho bếp và bàn làm việc, và bếp cần thêm đèn rọi mặt bàn thao tác. Làm ba lớp sáng chứ đừng chỉ có đèn trần. Đừng trộn nhiệt độ màu trong một phòng. Và nếu chỉ thêm được một thứ thì thêm một đèn đứng — nó đổi cảm giác căn phòng nhiều hơn mọi món trang trí cùng giá.