Góc làm việc và góc học: bốn thứ đo được quyết định bạn ngồi được bao lâu
Một góc làm việc tốt không phải là góc đẹp trên ảnh mà là góc bạn ngồi được ba tiếng liền mà không mỏi cổ, không nhức mắt, không phải đứng dậy đi tìm ổ cắm. Bốn thứ quyết định điều đó đều đo được bằng thước và bằng cảm nhận trực tiếp, không cần ai phán. Bài này đi qua từng thứ, kèm phần riêng cho góc học của trẻ.
Bốn thứ quyết định
Chiều cao bàn ghế, vị trí màn hình, hướng ánh sáng, và tiếng ồn. Bốn thứ này quyết định phần lớn cảm giác ngồi làm việc, và ba trong số đó chỉnh được trong nửa tiếng mà không tốn đồng nào.
Những thứ người ta hay quan tâm trước — bàn đẹp hay không, hướng bàn quay về đâu — đến sau, và với nhiều người thì chúng không đổi được gì nếu bốn thứ trên chưa ổn.
Chiều cao bàn và ghế
Mốc dễ kiểm nhất: ngồi thẳng, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, đùi song song mặt sàn, khuỷu tay gập khoảng vuông góc khi đặt tay lên bàn. Nếu vai bạn phải nhô lên để với tới bàn thì bàn cao quá; nếu cổ tay gập xuống thì ghế cao quá.
Bàn ở Việt Nam thường cố định chiều cao, nên phần chỉnh được là ghế. Ghế cao quá mà chân không chạm sàn thì kê một chiếc bục thấp hoặc một chồng sách dày dưới chân — cách này nghe tạm bợ nhưng hiệu quả ngay.
Ngược lại, ghế thấp so với bàn thì kê thêm đệm ngồi. Chi phí gần bằng không, và nó giải quyết được một trong những nguyên nhân mỏi vai phổ biến nhất.
Nếu bạn ngồi nhiều giờ mỗi ngày thì chiếc ghế là khoản đáng chi nhất trong cả góc làm việc — đáng hơn bàn, đáng hơn đồ trang trí. Nhưng trước khi mua, hãy chỉnh cái đang có theo mốc ở trên; nhiều người phát hiện ghế cũ vẫn dùng được sau khi hạ xuống ba phân.
Màn hình: khoảng cách và độ cao
Hai mốc thực dụng: khoảng cách bằng một cánh tay duỗi — ngồi thẳng, duỗi tay chạm được màn hình là vừa; và mép trên màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt, để mắt nhìn hơi chếch xuống.
Laptop đặt trực tiếp trên bàn gần như luôn thấp hơn mức này, và đó là lý do phổ biến nhất của mỏi cổ. Cách chữa rẻ: kê laptop lên một chồng sách cho màn hình lên đúng tầm, rồi dùng bàn phím và chuột rời. Một giá kê laptop cũng rẻ và gọn hơn.
Nếu bạn chỉ có laptop và không có bàn phím rời, thì chấp nhận một sự đánh đổi: hoặc cổ tay thoải mái hoặc cổ thoải mái, không thể cả hai. Trong trường hợp đó, đứng dậy đi lại vài phút mỗi giờ quan trọng hơn mọi cách kê.
Ánh sáng: hướng chiếu quan trọng hơn độ sáng
Ba lỗi hay gặp, và cả ba đều là chuyện hướng chứ không phải chuyện thiếu đèn.
Đèn sau lưng — bóng của chính bạn đổ lên mặt bàn hoặc lên màn hình. Đây là lý do nhiều người thấy bàn tối dù phòng sáng.
Cửa sổ ngay sau màn hình — mắt phải liên tục điều tiết giữa màn hình tối và nền sáng chói phía sau, rất nhanh mỏi. Nếu không đổi được vị trí bàn thì dùng rèm mỏng.
Cửa sổ ngay sau lưng — nắng chiếu thẳng lên màn hình gây loá. Cũng dùng rèm, hoặc xoay bàn.
Vị trí tốt nhất trong phần lớn trường hợp là cửa sổ ở bên cạnh, và đèn bàn đặt ở phía đối diện tay thuận — người thuận tay phải thì đèn bên trái — để tay không đổ bóng lên chỗ đang viết.
Về đèn: một đèn bàn ở đúng chỗ hơn hẳn việc tăng công suất đèn trần. Chọn nhiệt độ màu trung tính cho bàn làm việc, và nếu bạn làm việc buổi tối muộn thì ánh sáng ấm hơn dễ chịu hơn cho việc chuyển sang nghỉ.
Tiếng ồn và chỗ ngồi quay mặt về đâu
Tiếng ồn ảnh hưởng tới khả năng tập trung nhiều hơn người ta thừa nhận, và phần khó chịu nhất không phải tiếng to đều mà là tiếng bất chợt — cửa đóng, tiếng người nói, thông báo điện thoại.
Về hướng ngồi, có một quan sát thực tế mà nhiều người đồng ý: ngồi quay lưng ra cửa thường khiến người ta hay ngoái lại và khó tập trung, đơn giản vì có người đi qua sau lưng mà không thấy. Đây cũng chính là lõi thực tế của một quan niệm quen thuộc về việc không ngồi quay lưng ra cửa.
Nếu không xoay bàn được, một chiếc gương nhỏ đặt sao cho thấy cửa, hoặc chỉ cần kê lệch bàn đi một chút để tầm mắt bao được lối vào, cũng đủ giải quyết.
Ổ cắm và dây
Đếm trước: laptop, màn hình, đèn bàn, sạc điện thoại, có khi thêm quạt hoặc máy in. Ba tới bốn chỗ cắm là mức tối thiểu cho một bàn làm việc dùng thật.
Ổ chia nên nâng khỏi sàn thay vì để nằm dưới đất nơi dễ dính nước khi lau nhà, và dây nên gom lại bằng ống luồn hoặc dây rút. Không chỉ vì gọn: mớ dây dưới bàn là nơi tích bụi nhiều nhất, và dây bị chân đá liên tục là chỗ hỏng.
Nếu phải thêm ổ cắm mới trong tường thì đó là việc của thợ điện, không phải việc nối dài bằng ổ chia cắm vào ổ chia.
Góc học cho trẻ: khác gì
Ba khác biệt đáng nhớ.
Trẻ lớn nhanh nên bàn ghế cần chỉnh được chiều cao, hoặc ít nhất là kê bục chân điều chỉnh theo năm. Mốc kiểm giống người lớn: chân chạm sàn, đùi song song sàn, khuỷu tay gập vuông.
Ánh sáng cần đủ hơn cho việc đọc và viết tay, và đèn bàn đặt phía đối diện tay cầm bút là bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn — bóng tay đổ lên vở là thứ trẻ không tự nhận ra và không tự phàn nàn.
Tầm nhìn khỏi bàn. Bàn quay mặt thẳng vào tường trống dễ chán; bàn nhìn ra chỗ có nhiều hoạt động thì khó tập trung. Một khoảng tường có vài thứ đơn giản, hoặc bàn cạnh cửa sổ nhìn ra cây, thường là dung hoà tốt.
Về việc trẻ ngồi học bao lâu thì nghỉ, và các vấn đề về mắt hay cột sống, nên hỏi bác sĩ hoặc người có chuyên môn y tế — đó không phải chuyện bố trí bàn ghế.
Khi bàn kê sát cửa sổ
Vị trí này được ưa chuộng vì sáng và thoáng, nhưng có ba thứ nên kiểm trước: nắng chiếu trực tiếp lên màn hình vào khung giờ nào; mưa hắt có tới bàn không khi mở cửa; và gió có thổi bay giấy tờ không.
Nếu cả ba đều không thành vấn đề thì đây là vị trí tốt. Nếu có nắng gắt vài giờ trong ngày thì một tấm rèm mỏng giải quyết được phần lớn mà vẫn giữ được sáng.
Nửa tiếng chỉnh lại, theo thứ tự này
- Ngồi vào bàn, kiểm ba mốc cơ thể: chân chạm sàn, đùi song song sàn, khuỷu gập vuông. Chỉnh ghế hoặc kê bục.
- Kiểm màn hình: một cánh tay, mép trên ngang tầm mắt. Kê cao nếu cần.
- Ngồi yên một phút và nhìn quanh: bóng đổ ở đâu, có chỗ nào chói không. Di chuyển đèn hoặc kéo rèm.
- Xoay bàn hoặc kê lệch để tầm mắt bao được lối vào.
- Gom dây, nâng ổ chia khỏi sàn.
Làm xong năm bước này rồi hãy tính tới chuyện mua sắm. Nhiều người phát hiện góc làm việc của mình không thiếu đồ, chỉ thiếu nửa tiếng sắp lại.
Tóm lại
Chiều cao bàn ghế kiểm bằng ba mốc cơ thể. Màn hình cách một cánh tay, mép trên ngang tầm mắt. Ánh sáng thì hướng chiếu quan trọng hơn độ sáng — đèn đặt đối diện tay thuận, cửa sổ ở bên cạnh chứ đừng ngay trước hay ngay sau. Và kê sao cho tầm mắt bao được lối vào.
Bốn thứ đó đo được, chỉnh được trong nửa tiếng, và chúng quyết định nhiều hơn mọi lựa chọn về màu sắc hay vật phẩm đặt trên bàn.