Mốc trên tường: tìm nguồn ẩm trước khi cạo và sơn lại

Mảng đen loang trên góc tường, cạo đi sơn lại, vài tháng sau nó quay lại đúng chỗ cũ. Chuyện này lặp ở rất nhiều nhà, và lý do luôn giống nhau: người ta xử lý cái nhìn thấy chứ chưa xử lý cái sinh ra nó.

Mốc mọc được là vì có ẩm. Muốn nó thôi quay lại thì phải biết ẩm từ đâu tới. Bài này nói cách phân biệt ba nguồn ẩm thường gặp, vì sao sơn chống mốc một mình không đủ, và chỗ nào nên gọi thợ.

Ba nguồn ẩm, ba cách chữa khác hẳn nhau

• Đọng hơi nước — hơi ẩm trong không khí gặp bề mặt lạnh thì ngưng lại. Đây là nguồn phổ biến nhất trong nhà ở.
• Rò rỉ — nước từ ống nứt, mái dột, sàn nhà tắm thấm xuống, khe cửa sổ hở.
• Thấm ngược từ chân tường — hơi ẩm đi lên từ nền, thường thấy ở tầng trệt và nhà cũ.
• Ba nguồn này đòi ba cách xử lý khác nhau, nên đoán sai nguồn là làm công cốc.
• Có nhà dính cả hai, ba nguồn cùng lúc — sửa được một cái vẫn thấy mốc, rất dễ nản.

Cách phân biệt, không cần thiết bị gì

1. Nhìn vị trí: đọng hơi nước hay ở góc trên, sau tủ, mặt tường lạnh; thấm chân tường nằm ở dải thấp sát sàn; rò rỉ thì có một tâm điểm rồi loang ra.
2. Nhìn hình dạng: vệt ẩm do rò rỉ thường có viền rõ và tâm đậm hơn.
3. Xem thời điểm: nặng lên vào lúc trời nồm, hoặc sau khi tắm nấu — nghiêng về đọng hơi nước. Nặng lên sau mưa — nghiêng về rò rỉ hoặc dột.
4. Dán thử một miếng ni lông áp kín lên mảng tường khô, để một hai ngày: nước đọng ở mặt ngoài miếng ni lông là ẩm từ trong không khí; đọng ở mặt trong, phía tường, là ẩm đi từ trong tường ra.
5. Sờ nhiệt độ bề mặt: chỗ lạnh hơn hẳn phần tường quanh nó thường là chỗ hay đọng nước.

Vì sao sơn chống mốc một mình không đủ

• Sơn xử lý bề mặt, còn ẩm thì vẫn tới đều đặn như trước.
• Phủ lên mảng chưa khô hẳn thì lớp sơn bong hoặc phồng sau vài tháng.
• Có loại sơn ngăn hơi đi qua — dùng sai chỗ, ẩm bị giữ lại trong tường và đẩy hỏng lớp vữa.
• Sơn vẫn có vai trò, nhưng là bước cuối sau khi nguồn ẩm đã được xử lý và tường đã khô.
• Nếu chỉ kịp làm một việc, hãy làm việc giảm ẩm chứ đừng làm việc sơn phủ.

Giảm đọng hơi nước — mấy việc làm được ngay

• Bật quạt hút khi tắm và khi nấu, và để chạy thêm một lúc sau khi xong.
• Đừng phơi quần áo ướt trong phòng kín — một mẻ đồ giặt thả ra lượng hơi nước đáng kể.
• Kéo tủ ra khỏi tường vài phân cho không khí đi qua mặt sau, chỗ đó vốn lạnh và kín.
• Mở cửa cho gió xuyên vào lúc ngoài khô hơn trong, thường là buổi trưa nắng chứ không phải sáng sớm nồm.
• Máy hút ẩm giúp được nếu phòng đóng kín, nhưng nó xử lý triệu chứng, không xử lý nguồn.

Mùa nồm: lúc mọi thứ tệ hơn

1. Không khí ngoài trời ẩm và ấm hơn bề mặt trong nhà, nên mở toang cửa lúc đó là rước thêm hơi nước vào.
2. Đóng bớt cửa vào ngày nồm nặng, mở khi trời hửng và khô hơn.
3. Lau khô sàn và bệ cửa thay vì để nước đọng cả ngày.
4. Đồ vải và giấy cất nơi cao, thoáng, tránh sát tường ngoài.
5. Đây là giai đoạn ngắn trong năm — đừng vì mấy tuần nồm mà cải tạo lớn vội vàng.

Khi nghi là rò rỉ

• Khoá nước tổng một buổi rồi xem đồng hồ nước có nhích không — nhích là có rò trong hệ thống.
• Vệt ẩm ngay dưới nhà tắm tầng trên thì nghi chống thấm sàn hoặc đường ống.
• Vệt xuất hiện sau mưa lớn thì xem mái, máng xối, khe cửa, mạch tường ngoài.
• Chụp ảnh kèm ngày tháng mỗi lần thấy nặng thêm — vừa giúp mình theo dõi, vừa giúp thợ hình dung.
• Rò rỉ trong tường hoặc trong sàn là việc của thợ, không nên tự đục.

Mấy chỗ trong nhà hay bị bỏ sót

• Sau đầu giường kê sát tường ngoài — vừa kín vừa lạnh, lại có hơi người cả đêm.
• Trong tủ quần áo đặt ở mặt tường ngoài, nhất là khi tủ luôn đóng kín.
• Gầm cầu thang và kho nhỏ không có cửa thoáng nào.
• Mặt dưới bồn rửa, nơi rò rỉ nhỏ có thể âm ỉ rất lâu mới lộ.
• Trần ngay dưới ban công hoặc sân thượng của nhà mình hay của nhà trên.
• Đi một vòng mở hết tủ và kho mỗi vài tháng, phát hiện sớm thì việc sửa nhỏ hơn nhiều.

Cái nào đáng làm trước, theo tiền bỏ ra

1. Không tốn gì: kéo tủ ra khỏi tường, thôi phơi đồ trong phòng kín, mở đóng cửa theo giờ.
2. Tốn ít: một ẩm kế nhỏ, quạt hút cho nhà tắm nếu chưa có, keo trám lại khe cửa sổ hở.
3. Tốn vừa: máy hút ẩm cho phòng đóng kín, làm lại lớp chống thấm ở chỗ đã xác định rõ nguồn.
4. Tốn nhiều: xử lý chống thấm cả mảng tường ngoài, làm lại sàn nhà tắm, sửa mái.
5. Đừng nhảy thẳng xuống nhóm cuối khi chưa chắc nguồn ẩm nằm ở đâu — đó là cách tiêu tiền nhanh nhất mà vẫn thấy mốc.

Khi nào dừng tay và gọi người có nghề

• Mảng mốc rộng và lan nhanh dù đã giảm ẩm.
• Vữa bở, tường phồng rộp, gõ nghe rỗng.
• Nghi nước đụng tới đường điện — dừng ngay, đây là chuyện an toàn.
• Nhà thuê thì báo chủ nhà bằng văn bản kèm ảnh, vì phần kết cấu và chống thấm thường thuộc trách nhiệm của họ.
• Chung cư thì báo ban quản lý nếu nghi nguồn nằm ở căn trên hoặc ở phần chung.

Phần sức khoẻ — nói thẳng

• Có người nhạy cảm với môi trường ẩm mốc hơn người khác, nhất là người có bệnh hô hấp sẵn.
• Ho kéo dài, khó thở, dị ứng nặng lên thì đi khám, đừng tự suy đoán nguyên nhân rồi chờ sửa nhà xong.
• Bài viết trên mạng không thay được bác sĩ, và trang này cũng vậy.
• Dọn mảng mốc lớn thì đeo khẩu trang, mở thoáng, và đừng để trẻ nhỏ ở trong phòng lúc đang làm.

Theo dõi để biết mình có làm đúng không

1. Chụp ảnh mảng tường kèm ngày, cùng một góc, mỗi tháng một lần.
2. Ghi số ẩm kế nếu có, vào cùng một giờ trong ngày.
3. Mỗi lần chỉ đổi một việc, để biết việc nào có tác dụng.
4. Ghi cả thời tiết, vì hết mùa nồm thì mọi thứ tự đỡ đi và rất dễ nhầm là nhờ mình.
5. Ba tháng không lan thêm là dấu hiệu đáng tin hơn một tuần trông có vẻ ổn.

Ba việc không hoãn

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám, không chờ sửa xong nhà.
• Hỏng hóc về điện, nước, kết cấu — sửa ngay.
• Hạn hợp đồng, giấy tờ thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.