Cây ở ban công và cửa sổ: nắng gắt, gió, và chuyện nước nhỏ xuống nhà dưới
Cây đặt trong phòng thì người ta lo thiếu sáng. Cây đưa ra ban công hay bệ cửa sổ thì bài toán ngược lại, và còn thêm ba thứ mà trong nhà không có: gió, mưa hắt, và phần bên dưới ban công của mình là nhà người khác.
Bài này nói về khoảng không gian nửa trong nửa ngoài đó — nơi rất nhiều cây chết oan và cũng là nơi dễ gây phiền cho hàng xóm nhất.
Ban công không phải “ngoài trời”
Người ta hay nghĩ đưa cây ra ban công là trả nó về với thiên nhiên. Thực tế đó là một môi trường rất riêng, và khắc nghiệt theo kiểu khác.
Ngoài vườn thì đất giữ ẩm, có bóng cây bên cạnh, có côn trùng và vi sinh vật trong đất, và rễ có chỗ để đi. Trên ban công thì cây sống trong một cái chậu nhỏ, hứng nắng phản từ tường và sàn, bị gió thổi liên tục, và mất nước nhanh hơn nhiều lần.
Nói cách khác: ban công nắng gắt còn khô hạn hơn cả một mảnh vườn nắng gắt. Đó là lý do một cây “ưa nắng” vẫn có thể cháy lá ngoài ban công.
Nắng: đo thật, vì mỗi ban công một kiểu
Điều đáng làm trước khi mua cây là ngồi quan sát chính cái ban công đó trong một ngày rảnh: nắng tới lúc mấy giờ, đi lúc mấy giờ, chiếu vào phần nào.
Có ba dạng hay gặp. Ban công hứng nắng cả buổi chiều thì nóng và khô nhất — đây là chỗ khó trồng nhất chứ không phải chỗ dễ. Ban công chỉ có nắng sớm thì dịu, hợp với nhiều loại. Ban công bị toà nhà đối diện che gần hết thì thực ra là một chỗ thiếu sáng, dù nó ở ngoài trời.
Cũng nên nhớ nắng đổi theo mùa. Một chỗ mùa đông dễ chịu có thể thành lò vào mùa hè, nên cây mua vào mùa mát hay chết vào đợt nắng đầu tiên.
Gió — thứ ít ai tính
Gió làm hai việc, và cả hai đều bị đánh giá thấp.
Nó làm cây mất nước nhanh. Cùng một chậu, đặt chỗ lặng gió có thể hai ngày mới cần tưới, đặt chỗ hút gió thì một ngày đã khô. Ở tầng cao thì chênh lệch còn lớn hơn.
Nó làm đổ. Chậu cao, cây tán rộng, chậu nhựa nhẹ — ba thứ này cộng lại là đổ. Và đổ trên ban công không giống đổ trong nhà, vì nó có thể rơi xuống dưới.
Cách xử: chọn chậu đáy rộng và nặng, đặt sát tường thay vì sát lan can, buộc hoặc kê với nhau thành cụm, và với cây cao thì có cọc.
Nước: tưới bao nhiêu, và nước chảy đi đâu
Đây là phần gây phiền nhiều nhất, và cũng là phần dễ sửa nhất.
Chậu ngoài ban công cần thoát nước — nhưng nước thoát ra phải có chỗ đi. Nếu nó chảy tràn trên sàn ban công rồi men theo khe xuống nhà dưới thì bạn vừa tạo ra một vấn đề với hàng xóm, mà lại là loại vấn đề rất khó chịu vì nó lặp lại mỗi lần tưới.
Ba cách làm được ngay: dùng đĩa hứng cho mọi chậu, tưới ít và tưới nhiều lần thay vì dội một lần, và tưới vào lúc mình còn đứng đó để thấy nước đi đâu.
Đĩa hứng thì phải đổ, vì nước đọng lâu là chỗ muỗi đẻ. Đây là điểm nhiều người bỏ qua và nó biến một việc tốt thành một việc có hại.
Phía dưới ban công là nhà người khác
Bốn thứ có thể rơi hoặc chảy xuống: nước tưới, đất và mùn, lá rụng, và chính cái chậu.
Ba thứ đầu là chuyện phiền. Thứ tư là chuyện an toàn nghiêm trọng, và nó gần như luôn xảy ra với chậu treo ngoài lan can — kiểu đặt cho đẹp mà không có gì đỡ bên dưới.
Nguyên tắc đơn giản: không đặt gì ra phía ngoài lan can. Muốn có mảng xanh nhìn từ ngoài vào thì dùng giá đỡ ở phía trong, hoặc chậu đặt trên sàn và cho cây rủ qua.
Nếu ở chung cư thì hỏi thêm ban quản trị toà nhà, vì nhiều nơi có quy định riêng về việc treo hoặc đặt đồ ở ban công — và quy định đó có trước khi bạn mua chậu.
Sức nặng, thứ không ai cân
Một chậu đất vừa tưới nặng hơn nhiều so với lúc khô, và một dãy chậu lớn trên ban công là một tải trọng thật.
Với ban công nhà phố tự xây hoặc ban công cũ thì đây là điều đáng cân nhắc, nhất là khi định làm cả một vườn nhỏ. Nếu không chắc, hỏi người có chuyên môn xây dựng — đừng suy từ cảm giác “nhìn cũng không nặng lắm”.
Cách giảm nhẹ nếu vẫn muốn nhiều cây: dùng giá thể nhẹ thay vì đất thịt, chọn chậu vừa phải thay vì vài chậu rất lớn, và rải đều ra thay vì dồn hết vào một góc.
Chọn cây theo điều kiện thật
Thứ tự đúng là: đo ban công trước, chọn cây sau. Ngược lại thì gần như chắc chắn phải mua lại.
Với ban công nắng gắt cả chiều, ưu tiên nhóm chịu hạn và chịu nắng, chậu lớn hơn bình thường để đất lâu khô. Với ban công nắng sớm thì dễ chọn nhất. Với ban công bị che thì phải chọn theo tiêu chí cây trong nhà, không phải theo tiêu chí cây ngoài trời.
Và nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi thì tra kỹ loại cây trước khi mua, vì có những loại không an toàn khi cho vào miệng.
Mùa bão và đợt nắng gắt
Hai đợt trong năm cần một lượt xử lý riêng.
Trước bão hoặc gió lớn: đưa hết chậu vào trong, kể cả chậu nặng. Không có chậu nào đủ nặng để yên tâm khi gió mạnh, và một chậu rơi từ trên cao là chuyện không sửa được.
Trong đợt nắng gắt kéo dài: che bớt bằng lưới hoặc mành, chuyển chậu vào phần có bóng, và tưới vào sáng sớm hoặc chiều muộn thay vì giữa trưa. Nếu sắp đi vắng thì gom chậu vào chỗ râm và tưới đẫm trước khi đi.
Ba điều gọn lại
Một, ban công nắng gắt khô hơn cả vườn nắng gắt, vì chậu nhỏ cộng với gió và nhiệt phản từ tường sàn — nên đo nắng và gió của chính ban công đó trước khi chọn cây.
Hai, mọi chậu đều cần đĩa hứng, và đĩa hứng đều phải đổ. Nước tràn xuống nhà dưới là phiền, nước đọng trong đĩa là muỗi.
Ba, không đặt gì ra phía ngoài lan can, và trước bão thì đưa hết vào trong — kể cả chậu nặng.