Đèn nhấp nháy, sáng yếu, kêu: đọc dấu hiệu trước khi thay bóng

Đèn trong nhà hỏng thì phần lớn người ta làm một việc: thay bóng. Nhiều khi đúng, nhưng cũng rất nhiều khi bóng mới lắp vào lại hỏng tiếp sau vài tuần — vì nguyên nhân không nằm ở cái bóng.

Bài này đọc mấy dấu hiệu quen thuộc: nhấp nháy, sáng yếu, kêu, tắt ngóm, hỏng liên tục ở đúng một chỗ — và nói cái nào tự xử được, cái nào nên gọi thợ.

Trước khi động vào bất cứ thứ gì

Ngắt điện ở cầu dao của nhánh đó, không chỉ tắt công tắc. Công tắc tắt vẫn có thể còn điện ở một dây, tuỳ cách đấu — và đây là nguyên nhân của phần lớn tai nạn điện trong nhà.

Sau khi ngắt, thử lại bằng bút thử điện hoặc bằng cách bật công tắc xem đèn có sáng không. Đợi bóng nguội trước khi tháo, nhất là bóng vừa cháy.

Và nếu nhà có trẻ nhỏ, làm khi trẻ không ở gần, hoặc nhờ người trông. Thang và đồ thuỷ tinh vỡ là hai thứ nguy hiểm nhất trong việc này, không phải điện.

Đèn nhấp nháy

Dấu hiệu quen thuộc nhất, và có mấy nguyên nhân rất khác nhau.

Bóng lỏng. Việc đầu tiên nên thử. Tắt điện, xoay chặt lại hoặc tháo ra lắp lại.

Tiếp xúc kém ở đui đèn. Đui cũ, lá đồng bên trong bị bẹp hoặc bị gỉ. Nhìn vào trong đui, nếu thấy đen hoặc cháy xém thì nên thay cả đui chứ đừng chỉ thay bóng.

Bóng đèn không hợp với bộ điều chỉnh độ sáng. Rất nhiều bóng tiết kiệm điện nhấp nháy khi lắp vào công tắc chỉnh sáng không tương thích. Nếu nhà có công tắc loại đó thì phải mua bóng ghi rõ dùng được với nó.

Cả nhà cùng nhấp nháy khi bật thiết bị lớn. Đây là dấu hiệu khác hẳn — nó nói về đường dây hoặc về nguồn điện, không về cái bóng. Nếu đèn tối sụp mỗi lần máy bơm hay điều hoà khởi động thì nên gọi thợ điện xem, đừng tự xử.

Đèn sáng yếu dần

Với bóng sợi đốt kiểu cũ thì mờ dần là chuyện tự nhiên. Với bóng tiết kiệm điện thì sáng yếu dần thường là dấu hiệu bóng sắp hỏng hoặc bộ nguồn bên trong đang xuống.

Nhưng có một nguyên nhân khác rất hay bị bỏ qua: bụi. Chao đèn, mặt kính và chính bóng đèn phủ bụi làm giảm sáng đáng kể, nhất là ở bếp nơi bụi bám cùng dầu mỡ. Lau trước rồi hãy kết luận đèn yếu.

Nếu chỉ một khu vực trong nhà thấy tối hơn trước mà đèn vẫn tốt, hãy xem lại có gì mới che mất ánh sáng không: một cái tủ mới kê, một tấm rèm dày hơn, hay sơn tường đổi sang màu tối.

Đèn kêu

Tiếng vo ve hoặc rè phát ra từ đèn thường đến từ bộ nguồn hoặc từ sự không tương thích giữa bóng và công tắc chỉnh sáng.

Tiếng nhỏ và đều thì nhiều loại đèn vẫn có, không đáng lo. Tiếng lớn dần, tiếng lép bép, hoặc tiếng đi kèm mùi khét thì phải ngắt điện ngay và không bật lại — đây là nhóm dấu hiệu cần gọi thợ, không phải nhóm tự xử.

Với đèn huỳnh quang kiểu cũ, tiếng ù thường đến từ chấn lưu đã cũ. Nhiều người chọn thay hẳn sang bộ đèn mới thay vì thay linh kiện, và thường là tính toán đúng về cả tiền lẫn công.

Hỏng liên tục ở đúng một vị trí

Đây là dấu hiệu đáng chú ý nhất trong cả bài. Nếu một chỗ trong nhà cứ vài tháng lại cháy bóng trong khi những chỗ khác dùng nhiều năm, thì vấn đề gần như chắc chắn không nằm ở bóng.

Mấy nguyên nhân thường gặp: đui đèn tiếp xúc kém sinh nhiệt; bộ đèn kín không thoát nhiệt được nên bóng nóng quá mức; lắp bóng có công suất cao hơn mức bộ đèn cho phép; hoặc rung liên tục vì đèn gắn dưới sàn nhà có người đi lại nhiều.

Cách kiểm nhanh: sờ bộ đèn sau khi bật một lúc — nếu nóng bất thường so với các đèn khác thì đó là hướng cần xử. Và xem nhãn ghi công suất tối đa của bộ đèn, rất nhiều người lắp vượt mà không biết.

Nếu đã xử hết mà vẫn cháy, thì đây là lúc gọi thợ điện — vì nguyên nhân còn lại thường nằm ở đường dây hoặc ở mối nối, chỗ không nên tự mò.

Cả một nhánh mất điện

Khi nhiều đèn cùng tắt một lúc, việc đầu tiên là xem cầu dao — thường có một nhánh đã nhảy.

Nếu bật lại mà nó nhảy tiếp ngay, đừng bật lại lần thứ ba. Cầu dao nhảy là nó đang làm đúng việc của nó, và việc cố bật lại chỉ bỏ qua cảnh báo. Rút hết thiết bị trên nhánh đó ra rồi bật lại — nếu không nhảy nữa thì thủ phạm là một trong số thiết bị vừa rút, cắm lại từng cái để tìm.

Nếu không có thiết bị nào mà vẫn nhảy thì vấn đề nằm ở đường dây, và đó là việc của thợ.

Một nguyên nhân rất hay gặp ở mùa mưa: nước vào hộp điện ngoài trời hoặc vào đèn sân. Nếu nhánh hay nhảy đúng vào ngày mưa thì bắt đầu tìm từ đó.

Khi nào thay, khi nào gọi thợ

Tự làm được: thay bóng, lau chao đèn, xoay chặt bóng lỏng, thay bộ đèn gắn sẵn có phích cắm, đổi sang bóng đúng loại và đúng công suất.

Gọi thợ: có mùi khét, có vết cháy xém ở đui hoặc ở công tắc, cầu dao nhảy lặp lại, đèn nhấp nháy theo thiết bị khác, phải đấu nối lại dây, hoặc bất cứ việc gì bạn không chắc.

Nguyên tắc gọn: nếu việc đó chỉ là cắm vào hoặc vặn vào thì làm được; nếu phải cắt dây hoặc nối dây thì nên để người có nghề.

Chọn bóng thay: ba con số trên hộp

Khi đã xác định phải thay, mua đúng bóng tiết kiệm được lần đi mua thứ hai.

Ghi lại hoặc chụp ảnh ba thứ trước khi ra tiệm: kiểu đuôi — xoáy hay ngạnh, và cỡ nào; công suất tối đa mà bộ đèn cho phép, thường in ở mặt trong chao hoặc trên đui; và độ sáng cùng màu ánh sáng của bóng cũ nếu bạn ưng nó.

Về màu ánh sáng, con số Kelvin trên hộp cho biết ánh sáng vàng hay trắng: số nhỏ thì vàng ấm, số lớn thì trắng lạnh. Trong một phòng nên dùng cùng một màu ánh sáng — một bóng trắng lẫn giữa mấy bóng vàng là thứ nhìn rất gợn mà nhiều người không chỉ ra được vì sao.

Đèn ngoài trời và đèn ở nơi ẩm

Đây là nhóm hỏng nhiều nhất và cũng là nhóm dễ bị lắp sai loại nhất.

Bộ đèn cho ngoài trời có cấp bảo vệ chống nước, và cấp đó được ghi trên hộp. Lắp đèn trong nhà ra ngoài hiên thì nó chạy được vài tháng rồi nước vào — và hỏng kiểu đó thường kèm rủi ro chập chứ không chỉ là mất sáng.

Với đèn sân và đèn cổng, nên kiểm sau mỗi mùa mưa: gioăng cao su có còn kín không, vỏ có nứt không, trong chụp có đọng nước không. Thấy nước đọng bên trong thì ngắt điện nhánh đó và xử trước khi bật lại.

Ba điều gọn lại

Một, ngắt ở cầu dao chứ không chỉ tắt công tắc, và lau bụi trước khi kết luận đèn yếu.

Hai, hỏng đi hỏng lại ở đúng một chỗ là dấu hiệu của nhiệt, của tiếp xúc kém hoặc của lắp vượt công suất — không phải của cái bóng.

Ba, mùi khét, vết cháy xém, hoặc cầu dao nhảy lặp lại thì dừng tay và gọi thợ. Đừng bật lại lần thứ ba.