Nhiệt độ màu của đèn: vàng, trung tính, trắng — phòng nào dùng màu nào, và con số ghi trên hộp nghĩa là gì
Mục “Ánh sáng và đèn” đã có bài chọn đèn cho từng phòng theo con số độ sáng, bài về ánh sáng buổi tối theo lớp, đèn ban đêm. Bài này đi vào một con số khác in trên hộp đèn mà nhiều người lướt qua: nhiệt độ màu, viết bằng độ K, và một con số nữa ít ai để ý là chỉ số hoàn màu.
Hai con số này quyết định căn phòng trông ấm hay lạnh, dễ ngủ hay dễ tỉnh, và màu da, màu thức ăn, màu đá trông đúng hay sai.
Độ K: con số của màu ánh sáng
Nhiệt độ màu đo bằng độ Kelvin (K). Con số càng thấp ánh sáng càng ngả vàng cam, càng cao càng ngả trắng xanh. Các mức thường gặp trên đèn LED gia dụng:
- Khoảng 2.700 đến 3.000K: ánh sáng vàng ấm, gần màu bóng đèn sợi đốt cũ, màu ánh nến.
- Khoảng 4.000K: trung tính, hơi trắng mà không lạnh. Nhiều nơi gọi là ánh sáng trung tính hoặc trắng ấm.
- Khoảng 5.000 đến 6.500K: trắng, hơi xanh, giống ánh sáng ban ngày trời nhiều mây.
Đây không phải độ nóng của bóng đèn; một bóng LED 6.500K không nóng hơn bóng 2.700K. Con số chỉ mô tả màu.
Màu ánh sáng và nhịp ngủ
Ánh sáng trắng xanh buổi tối được cho là làm cơ thể tỉnh táo hơn, khó buồn ngủ hơn; ánh sáng vàng ấm ít gây tác động đó. Vì vậy lời khuyên phổ biến là:
- Ban ngày, chỗ làm việc: ánh sáng trung tính hoặc trắng giúp tỉnh táo.
- Buổi tối, phòng ngủ, phòng khách lúc nghỉ ngơi: ánh sáng vàng ấm, độ sáng thấp hơn.
Đèn có thể đổi màu (bấm công tắc đổi giữa vàng, trung tính, trắng, hoặc chỉnh trên điện thoại) giúp một căn phòng dùng được cả hai cách.
Từng phòng dùng màu nào
- Phòng ngủ: vàng ấm cho đèn chung và đèn đầu giường. Nếu có góc đọc sách, đèn đọc có thể trung tính.
- Phòng khách: vàng ấm hoặc trung tính tuỳ thói quen. Phòng khách kiêm chỗ làm việc ban ngày thì trung tính.
- Bếp: trung tính hoặc trắng cho vùng nấu và sơ chế, để nhìn rõ độ chín của thức ăn, nhìn rõ dao. Nên có chỉ số hoàn màu cao.
- Góc học, góc làm việc: trung tính hoặc trắng; tránh quá xanh gây cảm giác chói, mỏi.
- Nhà tắm: trung tính để soi gương, trang điểm, nhìn da đúng màu.
- Hành lang, cầu thang ban đêm: vàng ấm, độ sáng thấp, để không làm người dậy đêm tỉnh hẳn.
Chỉ số hoàn màu: con số ít ai đọc
Chỉ số hoàn màu (thường viết CRI hoặc Ra, thang tới 100) cho biết dưới ánh đèn đó màu sắc đồ vật hiện ra đúng tới đâu so với ánh sáng tự nhiên. Đèn chỉ số thấp làm màu da xám xịt, rau xanh trông úa, thịt trông khó đoán độ tươi, đá phong thuỷ trông khác hẳn lúc ở cửa hàng.
- Đèn trong nhà nên có chỉ số khoảng 80 trở lên.
- Bếp, bàn trang điểm, chỗ xem màu vải, màu đá: chọn loại khoảng 90 trở lên nếu có.
Nhiều người mua đá, vòng tay ở cửa hàng có ánh đèn đẹp rồi về nhà thấy màu khác: một phần là vì đèn ở nhà có chỉ số hoàn màu thấp hoặc màu ánh sáng khác. Muốn xem màu thật của đá, đưa ra ánh sáng tự nhiên gần cửa sổ.
🔴 Đừng trộn nhiều màu đèn trong một phòng
Đây là lỗi rất hay gặp khi mua đèn dần dần: đèn trần trắng xanh 6.500K, đèn bàn vàng 2.700K, dải LED trang trí trung tính, tất cả bật cùng lúc. Kết quả là căn phòng có những mảng màu ánh sáng đánh nhau, trông lộn xộn và mắt mỏi vì phải thích nghi liên tục. Nguyên tắc:
- Trong một phòng, chọn một màu chủ đạo cho các đèn bật cùng lúc.
- Khi thay một bóng hỏng, đọc con số độ K của bóng cũ và mua đúng con số đó.
- Đèn trang trí màu sắc (dải LED đổi màu) nên là lớp phụ, bật riêng, không chen vào lúc đang cần ánh sáng chính.
Ánh sáng “hợp mệnh”: đặt vào đúng chỗ
Có lời khuyên chọn màu ánh sáng theo mệnh: mệnh Hoả dùng ánh sáng ấm, mệnh Thuỷ dùng ánh sáng trắng xanh, và các loại đèn màu đỏ, xanh lá cho từng hành. Nếu muốn theo, cách dung hoà hợp lý là dùng màu hợp mệnh cho lớp đèn trang trí (một đèn bàn, một dải LED, chụp đèn màu), còn ánh sáng chính cho sinh hoạt vẫn chọn theo việc làm trong phòng. Đèn ngủ màu đỏ đậm, đèn học màu xanh lá vì hợp mệnh là đổi chất lượng ánh sáng lấy một quan niệm.
Mấy chi tiết an toàn khi thay bóng
- Tắt công tắc, tốt hơn là ngắt cầu dao, trước khi thay bóng.
- Đứng trên thang chắc chắn, không đứng trên ghế xoay, ghế nhựa.
- Bóng LED công suất lớn trong chụp đèn kín có thể nóng; chọn bóng phù hợp với loại chụp theo hướng dẫn.
- Bóng đèn compact cũ (loại xoắn) có chứa một lượng nhỏ thuỷ ngân; nếu vỡ, mở cửa thông gió, gom mảnh bằng giấy cứng, không dùng máy hút bụi.
Đèn đọc sách, đèn bàn: thêm một lớp đúng chỗ
Ánh sáng trần dù đúng màu vẫn thường thiếu ở chỗ cần nhìn kỹ: trang sách, bàn phím, mặt thớt. Một đèn bàn hoặc đèn kẹp có thể chỉnh hướng, chiếu từ phía đối diện tay cầm bút (người thuận tay phải thì đèn đặt bên trái) để bóng tay không đổ lên trang giấy. Chọn đèn có chụp che bóng để mắt không nhìn thẳng vào nguồn sáng. Lớp đèn gần này có thể cùng màu với đèn chung hoặc trung tính hơn một chút; sự chênh nhẹ giữa đèn gần và đèn chung giúp mắt tập trung vào chỗ đang làm.
Nói gọn lại
Đọc hai con số trên hộp đèn: độ K quyết định ấm hay lạnh, chỉ số hoàn màu quyết định màu sắc có đúng không. Vàng ấm cho buổi tối và phòng ngủ, trung tính hoặc trắng cho bếp và chỗ làm việc, chỉ số hoàn màu cao cho chỗ cần nhìn màu. Mỗi phòng một màu chủ đạo, và màu hợp mệnh thì để cho lớp đèn trang trí.